Jaskra - etiologia, objawy, rozpoznanie, leczenie
Data publikacji: 2026-04-29
Jaskrę kojarzymy najczęściej jako przypadłość osób starszych. Jednak mechanizm choroby jest dość złożony i może się ona rozwinąć u ludzi w każdym wieku. Podjęcie leczenia jest ogromnie ważne, ponieważ skutki jaskry są destrukcyjne dla funkcji wzroku. Z naszego artykułu dowiesz się jakie czynniki mogą wywołać jaskrę, w jaki sposób się ona objawia i na czym polega jej leczenie.
Kompendium wiedzy o jaskrze:
[[spi_tresci]]
Jaskra - co to jest?
Prawidłowe ciśnienie w oku powinno wynosić między 10 a 21 mm Hg. U chorych na jaskrę wartości te są wyższe, a związane jest to z zaburzonym rytmem wytwarzania i odprowadzania płynu krążącego w oku. Prawidłowa cyrkulacja cieczy jest uzależniona od kąta przesączania, czyli w kącie utworzonym pomiędzy rogówką a tęczówką. Utrudniony odpływ bywa spowodowany przez:
- niedrożność otworów beleczkowatych, które stanowią drogę przedostania się płynu do krwiobiegu (są więc pewnego rodzaju kratką odpływową). Wówczas mówimy o jaskrze otwartego kąta;
- zetknięcie lub zrośnięcie tęczówki z rogówką, powodujące tym samym zamknięcie drogi ujścia płynu do drożnego otworu beleczkowatego. Oznacza to jaskrę zamkniętego kąta.
Istnieją także szczególne odmiany tego schorzenia, np. jaskra barwnikowa.
Niektóre wady rozwojowe mają związek z funkcjami oczu. Rzadką postacią schorzenia jest jaskra wrodzona, a jej mechanizm też zależy od cyrkulacji cieczy w oku.
Jaskra - przyczyny
Do przyczyn jaskry w pierwszej kolejności wymienia się podwyższone ciśnienie w oku. Aby zrozumieć istotę choroby, należy spojrzeć na nią jednak z szerszej perspektywy.
Przyczyny jaskry są złożone i nie ograniczają się wyłącznie do wysokiego ciśnienia. Choroba ta polega przede wszystkim na postępującym uszkodzeniu nerwu wzrokowego, do którego dochodzi w wyniku zaburzenia równowagi między produkcją a odpływem cieczy wodnistej z oka.
Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe jest najważniejszym, modyfikowalnym czynnikiem ryzyka, jednak jaskra może rozwijać się również przy jego prawidłowych wartościach (tzw. jaskra normalnego ciśnienia). Istotną rolę odgrywają także zaburzenia ukrwienia nerwu wzrokowego, które mogą prowadzić do jego niedokrwienia, a także predyspozycje anatomiczne oka, takie jak budowa kąta przesączania.
Do rozwoju choroby przyczyniają się również czynniki ogólnoustrojowe i środowiskowe:
- wiek
- obciążenie rodzinne
- choroby naczyniowe (np. nadciśnienie lub niedociśnienie)
- cukrzyca
- długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów
- urazy oka
W praktyce oznacza to, że jaskra ma charakter wieloczynnikowy, a jej rozwój jest wynikiem współdziałania kilku mechanizmów. Wymienianie wzrostu ciśnienia w oku jako przyczyny jest więc uproszczeniem.
Jaką pośrednią przyczynę jaskry należy też wymienić:
- Miażdżycę - uznawana jest za czynnik sprzyjający jaskrze, ponieważ wpływa negatywnie na stan ukrwienia nerwu wzrokowego. Zmiany miażdżycowe prowadzą do zwężenia naczyń i pogorszenia przepływu krwi, co zwiększa ryzyko niedokrwienia struktur oka. To z kolei może przyczyniać się do neuropatii nerwu wzrokowego, zwłaszcza w przypadkach tzw. jaskry normalnego ciśnienia. W tym sensie miażdżyca wpisuje się w grupę czynników naczyniowych związanych z rozwojem choroby okulistycznej.
- Stres także działa pośrednio na rozwój jaskry, ponieważ ma wpływ na układ krążenia i gospodarkę hormonalną. Wahania ciśnienia tętniczego oznaczają zaburzenia regulacji przepływu krwi, a u niektórych osób przewlekłe napięcie może przejściowo podnosić ciśnienie w oku. Choć stres nie jest czynnikiem kluczowym, to może przyspieszyć i pogarszyć stan narządu wzroku.
Objawy jaskry
Jaskra jest chorobą nieco podstępną i może przez dłuższy czas rozwijać się bez wyraźnych symptomów. Dlatego tak ważna jest nasza świadomość - szczególnie, jeśli dotyczy nas ryzyko skłonności rodzinnych. Profilaktyka zdrowotna i kontrole u okulisty są więc podstawą, a szybkie rozpoznanie oznacza łatwiejsze leczenie.
Wczesne objawy jaskry
Na początku jaskra daje jedynie subtelne, niespecyficzne sygnały, które łatwo przeoczyć lub przypisać procesowi starzenia się organizmu i zmęczeniu wzroku.
Do wczesnych objawów jaskry należą:
- pogorszenie widzenia o zmierzchu lub w słabym oświetleniu - wynika to z pierwszych zaburzeń funkcji siatkówki i nerwu wzrokowego;
- obniżenie kontrastu widzenia - obraz wydaje się mniej wyraźny, przygaszony, mimo że ostrość (czytanie liter) pozostaje dobra;
- większa wrażliwość na nagłe zmiany oświetlenia - pojawia się trudność w adaptacji wzroku przy przejściu z jasnego miejsca do ciemnego;
- przemijające mroczki lub wrażenie zanikania fragmentów obrazu - symptomy te bywają trudne do uchwycenia, bo mózg potrafi kompensuje ubytki w polu widzenia;
- rzadziej, ale może się pojawiać uczucie napięcia w oku lub lekki dyskomfort, ale bez wyraźnego bólu.
Trzeba podkreślić, że te wczesne objawy jaskry nie są charakterystyczne wyłącznie dla tej choroby, lecz mogą występować także przy innych schorzeniach okulistycznych.
Objawy jaskry rozwiniętej
Pierwszym objawem jaskry jest zwykle stopniowa utrata widzenia peryferyjnego (nazywanego też obwodowym). Pole widzenia osoby z jaskrą zawęża się, co powoduje niemożność dostrzeżenia obiektów po bokach. Dochodzi stopniowo do widzenia tunelowego (jak przez lunetę). W zaawansowanych stadiach jaskry pogarsza się też widzenie centralne.
Ostry atak jaskry zamkniętego kąta, daje nagłe i wyraźne objawy w postaci:
- wzrostu ciśnienia w oku
- silnego bólu oka i głowy
- spadek ostrości widzenia
- zamglenia
- zaczerwienienie oka
- dostrzeganie tęczowych obwódek wokół źródeł światła
- światłowstręt
Objawom tym mogą towarzyszyć nudności i wymioty. Jest to stan nagły wymagający pilnej pomocy lekarskiej.
Jaskra - badania
Aby zdiagnozować jaskrę, lekarz okulista wykonuje kilka badań. Podstawową metodą pomiaru ciśnienia w oku jest tonometria. Wraz z nią istotnymi parametrami w ocenie stanu pacjenta są:
- badanie pola widzenia
- pachymetria,
- badania obrazowe nerwu wzrokowego,
- gonioskopia
- badanie OCT oka
Najbardziej precyzyjne informacje o stanie oczu osoby cierpiącej na jaskrę, pozwalają uzyskać biometria oka oraz badanie GDx.
Jaskra - leczenie
Leczenie jaskry jest konieczne, by uratować wzrok. Podstawą jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, które jest głównym czynnikiem uszkadzającym nerw wzrokowy. W praktyce najczęściej leczenie jaskry rozpoczyna się od terapii farmakologicznej – pacjent otrzymuje krople do oczu, których działanie polega na zmniejszeniu produkcji cieczy i ułatwienie jej odpływ. Takie krople muszą być stosowane regularnie, zgodnie z zaleceniem lekarza. Zazwyczaj krople obniżające ciśnienie w oku są potrzebne do końca życia.
Jeśli leczenie jaskry za pomocą kropli okazuje się niewystarczające, lekarz może zaproponować zabiegi okulistyczne. Trabekuloplastyka to małoinwazyjna procedura ambulatoryjna stymulująca komórki beleczkowania do lepszego odpływu cieczy wodnistej. Może zastąpić lub ograniczyć konieczność stosowania kropli.
Dobre skutki w leczeniu jaskry przynosi witrektomia. Innym często stosowanym zabiegiem wykorzystywanym do leczenia jaskry jest irydotomia laserowa.
Jaskra a soczewki kontaktowe
Szkła kontaktowe przy jaskrze nie są wykluczone. W większości przypadków schorzenie to nie stanowi przeszkody w korzystaniu z soczewek, ale należy podejść do tego w indywidualny sposób. Zawsze należy skonsultować się w tej sprawie ze swoim lekarzem. Kluczowe znaczenie może tu mieć sposób leczenia, szczególnie stosowanie kropli obniżających ciśnienie śródgałkowe. Niektóre z takich preparatów zawierają substancje mogące podrażniać powierzchnię oka i pogarszać tolerancję na soczewek. Czasem pojawia się suchość, pieczenie czy uczucie ciała obcego, a aplikacja leków wymaga ściągnięcia soczewek i odczekania odkreślonego czasu przed ponownym założeniem. Lekarz może zalecić korzystanie z soczewek jednodniowych.
Najważniejsze jest regularne kontrolowanie stanu oka u okulisty. Jaskra i metody jej leczenia mogą wpływać na film łzowy i komfort widzenia. W praktyce oznacza to, że noszenie szkieł kontaktowych przy jaskrze jest możliwe, ale wybór konkretnych soczewek powinien odbywać się w porozumieniu ze specjalistą i z uwzględnieniem odpowiedniej higieny oraz właściwego doboru materiału soczewek.
Bibliografia:
Azeem I Saifi, Prachee Nagrale, Khizer K Ansari, Iram Saifi, Sharad Chaurasia, Advancement in Understanding Glaucoma: A Comprehensive Review [w:] Cureus 2023 Sep 30;15(9)
Thomas C Michels, Oana Ivan, Glaucoma: Diagnosis and Management [w:] American Family Physician 2023 Mar;107(3)
Alan Kastner, Anthony J King, Advanced glaucoma at diagnosis: current perspectives [w:] Eye 2020 Jan;34(1)
Jinyuan Zhang, Kyunghun Kim, Ho Joong Kim, Dawn Meyer, Woohyun Park, Seul Ah Lee, Yumin Dai, Bongjoong Kim, Haesoo Moon, Jay V Shah, Keely E Harris, Brett Collar, Kangying Liu, Pedro Irazoqui, Hyowon Lee, Shin Ae Park, Pete S Kollbaum, Bryan W Boudouris, Chi Hwan Lee, Smart soft contact lenses for continuous 24-hour monitoring of intraocular pressure in glaucoma care [w:] Nature Communications 2022 Sep 20;13(1)
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Optometria oraz wielu kursów branżowych. Specjalizuje się w badaniu refrakcji wzroku oraz kontaktologii, czyli dobieraniu soczewek kontaktowych miękkich. Od ponad 10 lat pracuje w branży związanej z korekcją wzroku jako optometrysta pracujący w gabinecie. Pomaga pacjentom przeprowadzając badania wad refrakcji, dobierając okulary oraz soczewki kontaktowe.
