Zabieg cross linking - wskazania i efekty
Data publikacji: 2026-02-18
Wiele zabiegów z obszaru okulistyki kojarzy się głównie z poprawą ostrości widzenia i korekcją wad wzroku. Procedura cross-linking pełni fundamentalną rolę w ratowaniu struktury oka przy pewnych schorzeniach. Jest przy tym małoinwazyjną metodą, a jej rezultatem jest mechaniczne wzmocnienie rogówki. Przy jakich problemach wskazany jest cross linking? Sprawdzisz w tym artykule.
Cross linking - informator dla pacjentów
- Na czym polega cross linking?
- Kiedy stosuje się zabieg cross linking?
- Jak odbywa się zabieg cross linking?
- Cross linking - co warto wiedzieć przed zabiegiem?
- Rzadkie powikłania po cross linking
- Kiedy nie można przeprowadzić cross linking?
Na czym polega cross linking?
Zabieg cross linking (znany specjalistom pod skrótem CXL) jest w istocie procesem fotopolimeryzacji. Co to znaczy? W wyniku zabiegu, pod wpływem światła i odpowiednich substancji aplikowanych na powierzchnię oka, między włóknami obecnymi w rogówce powstają nowe wiązania krzyżowe (stąd nazwa cross-linking). Rezultatem jest zwiększenie sztywności biomechanicznej tkanki nawet o 300%.
Rogówka zbudowana jest z warstw kolagenu, które w zdrowym oku tworzą stabilne rusztowanie. Jednak w przebiegu niektórych chorób zewnętrzna warstwa ludzkiego oka ulega osłabieniu. Dzięki tej procedurze można zatrzymać procesy negatywne dla zdrowia gałki ocznej.
Pierwszym lekarzem, który opracował tę metodę i podjął się pierwszego zabiegu, był niemiecki okulista Theo Seiler. W 1998 roku udowodnił on skuteczność utwardzania rogówki światłem.
Kiedy stosuje się zabieg cross linking?
Głównym celem procedury cross linking jest powstrzymanie patologicznych zmian w strukturze gałki ocznej. Schorzenia wywołane deformacją i ścieńczeniem rogówki mają poważne konsekwencje.
Okuliści kierują pacjentów na zabieg najczęściej w przypadku:
- stożka rogówki
- obrzęków
- keratopatii
- niektórych stanów zapalnych
- owrzodzeń rogówki
- ektazji jatrogennej (rzadkim powikłaniu po laserowej korekcji wzroku)
- zwyrodnienia brzeżnego przezroczystego
Cross linking pozwala przywrócić prawidłowy stan tkanek i zredukować ból oka. Stany zapalne dzięki temu szybciej ulegają złagodzeniu, co dla narządu wzroku oznacza przywrócenie prawidłowych funkcji.
Jak odbywa się zabieg cross linking?
Cały zabieg trwa zazwyczaj około godziny i jest bezbolesny dzięki znieczuleniu miejscowemu w kroplach. Po zakończeniu zabiegu następuje krótka obserwacja stanu oka, po czym - jeśli wszystko jest zgodnie z przewidywaniami - pacjent wraca do domu.
Procedura składa się z dwóch faz: nasycenia rogówki witaminą B2 (inaczej - ryboflawiną) oraz naświetlania promieniami UVA.
Lekarz dobiera jedną z tych dwóch technik, zależnie od stanu oka pacjenta
Cross linking - co warto wiedzieć przed zabiegiem?
Udając się na zabieg cross linking należy przyjść bez makijażu. Skóra twarzy i powiek powinna być oczyszczona, bez kremów czy innych kosmetyków. Jeśli pacjent nosi na co dzień soczewki kontaktowe, lekarz uprzedza wcześniej, by przestać ich używać na około 3 - 4 tygodnie przed terminem zabiegu.
Bardzo ważna jest rekonwalescencja, a stosowanie się do zaleceń skraca czas powrotu do zdrowia. Przez pierwszy tydzień należy ograniczyć wysiłek fizyczny, pracę przed komputerem, i zredukować kontakt wzroku z ekranami.
Ze względu na występowanie po zabiegu światłowstrętu oraz dla ochrony oczu należy nosić okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV.
Pacjenci otrzymują również zalecenie stosowania kropli do oczu z antybiotykiem. Rokowania po zabiegu cross linking są bardzo dobre - efektywność zahamowania postępów choroby wynosi 90-95%. Wielu pacjentów, oprócz ustabilizowania kondycji oczu, doświadcza też poprawy ostrości wzroku.
Rzadkie powikłania po cross linking
Mimo wysokiego profilu bezpieczeństwa, cross-linking, podobnie jak każda ingerencja chirurgiczna, niesie ryzyko skutków ubocznych. Zaliczają się do nich:
- zmętnienia rogówki - są zazwyczaj tymczasowe - ustępują samoistnie;
- infekcje oka - ryzyko występuje przy metodzie Epi-off, gdy dochodzi do utraty bariery nabłonkowej;
- przedłużające się gojenie - może prowadzić do bliznowacenia tkanki;
- reakcja zapalna organizmu na zabieg lub ryboflawinę (tzw. jałowe nacieki);
- uszkodzenie śródbłonka - poważne ryzyko dotyczy pacjentów o rogówce cieńszej niż 400 mikronów.
Kiedy nie można przeprowadzić cross linking?
Istnieje kilka istotnych przeciwwskazań, wobec których ryzyko powikłań po zabiegu jest zbyt duże. Lekarze nie podejmują się wykonania procedury u pacjentek w ciąży i w okresie karmienia piersią. Inne przeciwwskazania to:
- rogówka o grubości poniżej 400 mikronów (do sprawdzenia tego parametru niezbędna jest pachymetria)
- występowanie blizn w centralnej części rogówki
- opryszczka oka
- obecność stanów zapalnych narządu wzroku
Bibliografia:
C. Enders, D. Vogel, J. Dreyhaupt, W. Wolf, A. Garip-Kuebler, J. Hall, L. Neuhann, J. U. Werner, Corneal cross-linking in patients with keratoconus: up to 13 years of follow-up [w:] Graefe's Archive for Clinical and Experimental Ophthalmology 2023 Apr;261(4)
K. A. Knutsson, P. N. Genovese, G. Paganoni, O. Ambrosio, G. Ferrari, A. Zennato, M. Caccia, M. Cataldo, P. Rama, Safety and Efficacy of Corneal Cross-Linking in Patients Affected by Keratoconus: Long-Term Results [w:] Medical Sciences 2023 Jun 16;11(2)
B. Wójcik-Niklewska, E. Filipek, P. Janik, Corneal Cross-Linking for Pediatric Keratoconus [w:] MDPI - Diagnostic 2024 volume 14, issue 17
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Optometria oraz wielu kursów branżowych. Specjalizuje się w badaniu refrakcji wzroku oraz kontaktologii, czyli dobieraniu soczewek kontaktowych miękkich. Od ponad 10 lat pracuje w branży związanej z korekcją wzroku jako optometrysta pracujący w gabinecie. Pomaga pacjentom przeprowadzając badania wad refrakcji, dobierając okulary oraz soczewki kontaktowe.
