Skrzydlik - przyczyny, objawy, leczenie
Data publikacji: 2026-07-07
Skrzydlik to zmiana chorobowa na powierzchni oka, która powoduje problemy z widzeniem. Zwykle łatwo ją rozpoznać i dla lekarza objawy są nietrudne do zdiagnozowania. Przyczyny powstawania skrzydlika związane są przede wszystkim z działaniem słońca. Jakie objawy wywołuje i w jaki sposób leczy się skrzydlik? Tego dowiesz się z dzisiejszego artykułu.
Spis treści:
- Skrzydlik - zmiana na oku
- Rodzaje skrzydlika
- Objawy skrzydlika
- Przyczyny skrzydlika - grupy ryzyka
- Skrzydlik a soczewki kontaktowe
- Skrzydlik - diagnostyka
- Leczenie skrzydlika
- Jak zapobiegać powstawaniu i nawrotom skrzydlika?
Skrzydlik - zmiana na oku
Skrzydlik to zmiana spojówki, która przybiera postać włóknistej tkanki. Łacińska nazwa tego zjawiska - pterygium - oznacza skrzydło i wzięło się od podobieństwa do owadziego skrzydła. Schorzenie polega na wrastaniu zgrubienia w obszarze szpary powiekowej.
Od strony nosa rozwija się błona pokrywająca rogówkę, która jest odpowiedzialna za przepuszczanie i skupianie światła. Skrzydlik to zmiana łagodna (nienowotworowa), a istota problemu polega na degeneracji powierzchni oka i zaburzeniu jego transparentności. Narośl ma początek w twardówce i rozwija się poprzez rogówkę w kierunku źrenicy.
Rodzaje skrzydlika
Podstawowym rozróżnieniem schorzenia jest postać:
- pierwotna - diagnozowana po raz pierwszy
- wtórna - gdy po leczeniu pojawia się nawrót zmian
Specjaliści dzielą też zjawisko na:
- skrzydlika prawdziwego - gdy tkanka łączy się z rogówką na całej swojej powierzchni
- skrzydlika rzekomego - gdy włókna są przytwierdzone do rogówki jedynie przy wierzchołku zmiany
Objawy skrzydlika
Skrzydlik zwykle rozwija się powoli na przestrzeni lat. W początkowej fazie może pozostawać niezauważalny i nie dawać żadnych objawów poza małą, kosmetyczną zmianą na oku.
U przeważającej części pacjentów skrzydlik rozwija się w jednym oku, a po pewnym czasie dopiero pojawia się w drugim. Rzadziej, ale to też jest spotykane, że błoniasta zmiana występuje w obojgu oczach jednocześnie.
Z czasem zmiany zaczynają dawać o sobie znać. Typowe objawy skrzydlika to:
- swędzenie i pieczenie oka
- uczucie piasku pod powiekami
- uporczywe zaczerwienienie oka
- nadmierne łzawienie
- suchość oczu
- światłowstręt
Brak leczenia powoduje, że chorobowa zmiana się rozrasta, a to niesie z sobą poważne konsekwencje zdrowotne:
- zaburzenia widzenia - brak przezierności rogówki powoduje, że światło nie dociera do siatkówki tak jak powinno i pacjent zmaga się z zamglonym widzeniem;
- astygmatyzm - wrastająca tkanka powoduje fizyczny ucisk na rogówkę, przez co zniekształca ją. W ten sposób dochodzi do nabytego astygmatyzmu, który powoduje zaburzenia w załamywaniu światła, zamazane widzenie i rozmywanie się konturów;
- zasłonięcie osi widzenia - w zaawansowanej postaci schorzenia tkanka może całkowicie wejść w obszar źrenicy, powodując częściową ślepotę w chorym oku;
- ograniczenie ruchomości oka - rozrośnięta tkanka skrzydlika może utrudniać swobodne poruszanie gałką oczną.
Rozwój skrzydlika prowadzi do bliznowacenia rogówki. Są to poważne zmiany, które w trwały sposób mogą upośledzać zdolność widzenia.
Przyczyny skrzydlika - grupy ryzyka
Głównym winowajcą odpowiadającym za powstawanie skrzydlika jest promieniowanie ultrafioletowe. Pod wpływem słońca komórki spojówki zaczynają nieprawidłowo się dzielić i produkować nadmiar tkanki włóknisto-naczyniowej.
Czynnikami, które znacząco zwiększają ryzyko, są:
- częsta ekspozycja na słońce, wiatr i pył - przewlekłe drażnienie i wysuszanie powierzchni oka przyspiesza rozwój zmiany;
- wiek i płeć - problem skrzydlika najczęściej dotyka mężczyzn między 20. a 50. rokiem życia;
- palenie papierosów - dym jest czynnikiem silnie drażniącym i zarówno palacze, jak i osoby przebywające w zadymionych pomieszczeniach, są bardziej narażone na powstawanie zmian;
- infekcje wirusowe oka;
- niedobór witaminy A;
- skłonności genetyczne.
Lekarze zauważają, że wyższym ryzykiem zmian w tkance oka obarczone są osoby wykonujące pracę w otwartej przestrzeni, z narażeniem na długotrwałe działanie słońca (np. pracownicy budowlani, rolnicy).
Czynnikiem ryzyka są też sporty wodne, żeglarstwo, turystyka wysokogórska.
Skrzydlik częściej występuje w społeczeństwach krajów tropikalnych i subtropikalnych, o gorącym, suchym i wietrznym klimacie.
Skrzydlik a soczewki kontaktowe
Noszenie soczewek kontaktowych nie jest czynnikiem zwiększającym ryzyko skrzydlika. Mechanizm schorzenia jest zupełnie inny. Jednocześnie warto mieć świadomość, że na rynku optycznym są dostępne soczewki z filtrem UV, które mogą częściowo redukować ekspozycję rogówki na promieniowanie.
Jednak dla pełnej ochrony całej powierzchni spojówki, należy korzystać z okularów przeciwsłonecznych. Łączenie soczewek kontaktowych i okularów przeciwsłonecznych jest jak najbardziej wskazane! To bardzo dobre rozwiązanie polecane przez specjalistów.
U pacjentów ze zdiagnozowanym skrzydlikiem soczewki kontaktowe mogą być stosowane, ale ich tolerancja zależy od stopnia zaawansowania choroby. Jeśli zmiany spowodowały deformację rogówki i występują zaburzenia filmu łzowego - soczewki mogą być niewskazane. W tej sprawie konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Skrzydlik - diagnostyka
Specjalistą, do którego należy się zgłosić w sprawie podejrzenia skrzydlika, jest okulista. Badania, które lekarz przeprowadza w celu zdiagnozowania zmian, to:
Badanie w lampie szczelinowej - to najważniejsze badanie diagnostyczne pozwalające ocenić:
- obecność charakterystycznej włóknisto-naczyniowej zmiany wrastającej na rogówkę
- jej wielkość
- stopień unaczynienia i pogrubienia zmiany
- odległość podstawy skrzydlika od centrum rogówki
- ewentualne objawy stanu zapalnego
Badanie ostrości wzroku i refrakcji - pozwala sprawdzić, czy skrzydlik wpływa na jakość widzenia oraz czy powoduje astygmatyzm lub inne zaburzenia.
Topografia rogówki - jedno z najczęściej wykonywanych badań dodatkowych. Pozwala stworzyć mapę powierzchni rogówki i ocenić:
- wpływ skrzydlika na krzywiznę rogówki
- wielkość astygmatyzmu
- stopień deformacji rogówki
W praktyce topografia jest szczególnie przydatna przy zaawansowanym skrzydliku oraz podczas kwalifikacji pacjenta do zabiegu chirurgicznego.
Tomografia oka OCT - badanie przedniego odcinka umożliwia uzyskanie bardzo dokładnego przekroju rogówki i skrzydlika. Dzięki temu lekarz sprawdza:
- rzeczywistą grubość i rozmiary zmiany
- głębokość naciekania rogówki
Badanie OCT służy również do rozróżnienia skrzydlika od niektórych nowotworów oka.
Leczenie skrzydlika
Skrzydlik rozpoznany na wczesnym etapie może być leczony zachowawczo. Celem jest łagodzenie objawów i zmniejszenie ryzyka dalszego rozwoju zmian. Metody obejmują:
- stosowanie nawilżających kropli do oczu
- żele i maści nawilżające
- unikanie czynników drażniących takich jak wiatr, kurz, dym
- ochrona oczu przed promieniowaniem UV za pomocą okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV,
- krótkotrwałe stosowanie kropli przeciwzapalnych w okresach nasilenia stanu zapalnego (wyłącznie pod kontrolą okulisty)
Warto podkreślić, że leczenie zachowawcze nie usuwa skrzydlika i nie powoduje jego cofnięcia się. Ma jedynie zmniejszać dolegliwości, takie jak zaczerwienienie, pieczenie, uczucie ciała obcego czy łzawienie. Jeżeli skrzydlik jest na tyle niewielki, że nie zaburza widzenia - może pozostawać pod obserwacją.
W przypadku mocno rozwiniętego skrzydlika konieczne może być leczenie chirurgiczne. Wskazaniami do operacyjnego usunięcia zmian są:
- postępujący wzrost zmiany w kierunku centrum rogówki
- pogorszenie ostrości wzroku
- pojawienie się astygmatyzmu
- przewlekłe podrażnienie oka mimo leczenia zachowawczego
- ograniczenie ruchomości gałki ocznej
Jak zapobiegać powstawaniu i nawrotom skrzydlika?
Bez względu na to, czy chcesz uniknąć skrzydlika, czy jesteś już po jego operacji, zasady profilaktyki są dokładnie takie same:
- Noś okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV - wybieraj produkty dobrej jakości, z oznaczeniem UV400. Polecane są modele oversize, które chronią także skórę wokół oczu.
- Osoby uprawiające sport i wszelkie formy aktywności na świeżym powietrzu, powinny korzystać ze sportowych okularów przeciwsłonecznych. Takie modele mają wysoki filtr UV, a ich fason dodatkowo zabezpiecza przed wiatrem i podrażnieniami.
- Chroń się przy pomocy czapki z daszkiem lub kapelusza z szerokim rondem - to prosta, mechaniczna bariera dla promieni słonecznych padających z góry.
- Dbaj o nawilżenie oczu - jeśli przebywasz w zapylonym środowisku lub na wietrze, stosuj sztuczne łzy, aby zapobiec mikrourazom spojówki.
- Używaj okularów ochronnych - jeżeli podczas pracy jesteś narażony/a na pył, kurz lub odpryski, to bezwzględnie korzystaj z gogli ochronnych.
Osoby, które mają za sobą operację usunięcia skrzydlika, powinny pozostawać pod kontrolą okulisty. Należy systematycznie pojawiać się na badaniach, ponieważ skrzydlik może mieć charakter nawrotowy. Częstotliwość kontroli ustala lekarz.
Źródła:
Lei Liu, Jingyang Wu, Jin Geng, Zhe Yuan, Desheng Huang, Geographical prevalence and risk factors for pterygium: a systematic review and meta-analysis [w:] BMJ Open 2013 Nov 19;3(11)
Bernardo Kaplan Moscovici, Pablo Felipe Rodrigues, Paulo Elias Correa Dantas, Sergio Felberg, What is truly evidence-based in pterygium? An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses [w:] The Ocular Surface July 2026 Volume 41
powiąż:
Toktam Shahraki, Amir Arabi, Sepehr Feizi, Pterygium: an update on pathophysiology, clinical features, and management [w:] Sage Journals May 31, 2021
Taylor Linaburg, Daniel Choi, Vatinee Y Bunya, Mina Massaro-Giordano, César A Briceño, Systematic Review: The Effects of Pterygium and Pingueculum on The Ocular Surface and the Efficacy of Surgical Excision [w:] Cornea 2021 Feb 1;40(2)
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Optometria oraz wielu kursów branżowych. Specjalizuje się w badaniu refrakcji wzroku oraz kontaktologii, czyli dobieraniu soczewek kontaktowych miękkich. Od ponad 10 lat pracuje w branży związanej z korekcją wzroku jako optometrysta pracujący w gabinecie. Pomaga pacjentom przeprowadzając badania wad refrakcji, dobierając okulary oraz soczewki kontaktowe.
