Woloocze - przyczyny i konsekwencje wady rozwojowej
Data publikacji: 2026-05-05
Woloocze to termin medyczny opisujący nienaturalne powiększenie gałki ocznej występujące u niemowląt i małych dzieci. Choć nie jest to choroba sama w sobie, to jest ważnym objawem klinicznym. Woloocze wynika z wysokiego ciśnienia wewnątrzgałkowego, które oddziałuje na tkanki oka dziecka. Stanowi to typowy objaw jaskry wrodzonej.
Spis treści:
- Woloocze - groźne dla wzroku
- Przyczyny powstania woloocza
- Problemy i trudności wywoływane przez woloocze
- Leczenie woloocza
Woloocze - groźne dla wzroku
Woloocze (łac. buphthalmus) to stan, w którym wielkość gałki ocznej przekracza normę. Dzieje się tak z powodu wysokiego ciśnienia wewnątrz oka. Bezpośrednia przyczyną tego zjawiska jest wrodzona jaskra.
Choć schorzenie to występuje częściej u ludzi starszych, to w ich przypadku woloocze nie występuje. Dlaczego? U małych dzieci tkanki są jeszcze elastyczne, dlatego wykazują zdolność do powiększania się. U dorosłych tkanki są sztywne, dlatego zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe nie powoduje zmian w wielkości oka. Bez względu na wiek osoby chorej - jaskra może prowadzić do zaniku nerwu wzrokowego.
Najczęściej woloocze występuje obustronnie - dotyczy to 70-80% przypadków dzieci z jaskrą. Jednak skala wady bywa niejednakowa, dlatego powiększenie oczu może być niesymetryczne.
Przyczyny powstania woloocza
Główną przyczyną woloocza jest pierwotna jaskra wrodzona. Jest to wada rozwojowa, która powstaje jeszcze na etapie życia płodowego (zwykle między 7. a 9. miesiącem ciąży). Skutkiem są zaburzenia w cyrkulacji cieczy wewnątrzgałkowej, a jej droga odpływu jest źle wykształcona lub zablokowana. Nagromadzony płyn napiera na ściany oka, powodując ich rozciąganie. Ponieważ twardówka i rogówka u niemowląt są miękkie, gałka oczna zwiększa swój rozmiar i wygląda na opuchniętą.
W zdrowych oczach ciecz wodnista stale krąży wewnątrz systemu naczyń, a ciśnienie jest zbalansowane. Zaburzenia kąta przesączania sprawiają, że mechanizm odpowiedzialny za odprowadzanie płynu z oka nie odbywa się prawidłowo. Związek z tym mogą mieć czynniki dziedziczne. Woloocze może występować w przebiegu chorób genetycznych, takich jak:
- zespół Sturge’a-Webera
- neurofibromatoza
- zespół Axenfelda-Riegera
- zespół Lowe’a
- homocystynuria
- anomalia Petersa
Do pozostałych przyczyn woloocza należą:
- jaskra towarzysząca aniridii (brak tęczówki jako wada wrodzona)
- pourazowe zmiany w gałce ocznej
>> Porównaj to z orbitopatią tarczycową
Problemy i trudności wywoływane przez woloocze
Powiększona gałka oczna spowodowana zwiększonym ciśnieniem w oku pociąga za sobą szereg problemów. Zmiany mogą dotykać wszystkich struktur oka:
- większa średnica rogówki
- pogłębienie komory przedniej
- szersza tęczówka
- nadmierne wydłużenie osi przednio-tylnej gałki ocznej
- rozciągnięcie twardówki
Oprócz rozciągnięcia ścian gałki ocznej, woloocze wpływa negatywnie na pozostałe struktury:
- rogówkę
- naczyniówkę
- siatkówkę
Woloocze wiąże się z objawami charakterystyczne dla jaskry:
- nadmierne łzawienie
- mimowolne kurcze powiek
- światłowstręt (dziecko zaciska oczy w jasnym świetle, odwraca twarz od źródeł światła)
- zaczerwienienie oczu
Powikłania z powodu woloocza
Jeśli woloocze nie jest leczone, to konsekwencją są:
- zmętnienie rogówki - z powodu zaburzeń rogówka traci swoją przezierność, staje się matowa i przybiera mleczno-niebieski kolor;
- trwałe osłabienie lub nawet utrata wzroku - najpoważniejszym skutkiem schorzenia jest nieodwracalne uszkodzenie nerwu wzrokowego. Bez leczenia prowadzi to do całkowitej ślepoty;
- ból oka - wysokie ciśnienie w oku jest bardzo bolesne zarówno dla dzieci, jak dorosłych. U maluchów objawia się to niepokojem, płaczem i brakiem apetytu.
Leczenie woloocza
Woloocze jest stanem wymagającym pilnej interwencji okulistycznej. W zależności od stanu pacjenta i stopnia zaawansowania zaburzeń, lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne za pomocą kropli obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe. Stanowi to także element przygotowania do jednego z zabiegów:
- interwencja chirurgiczna pozwala w skuteczny sposób trwale obniżyć ciśnienie. Wykonuje się zabiegi takie jak goniotomia lub trabekulotomia, które mają na celu udrożnienie naturalnych dróg cyrkulacji cieczy wewnątrzgałkowej;
- zabiegi laserowe - stosowane rzadziej, jako uzupełnienie leczenia chirurgicznego;
- zastawki (implanty) - w trudnych przypadkach wykorzystuje się metodę wszczepiania specjalnych rurek odprowadzających nadmiar płynu z oka;
Ważne - Raz rozciągnięta gałka oczna zazwyczaj nie wraca do swojego pierwotnego rozmiaru, jednak zahamowanie procesu pozwala uratować wzrok dziecka i zapobiec dalszym deformacjom.
Źródła:
Kaberi B. Feroze, Kyle Blair, Bhupendra C. Patel, Buphthalmos [w:] National Library of Medicine 2025 January 20
A. Badawi, A. Al-Muhaylib, A. Mohammed Al Owaifeer, R. Al-Essa, S. Al-Shahwan, Primary congenital glaucoma: An updated review [w:] Saudi Journal of Ophthalmology 2019 Nov 7;33(4)
Eun Jung Lee, Do Young Park, Changwon Kee, Sei Yeul Oh, Jong Chul Han, Corneal enlargement in congenital glaucoma exhibits predominant peripheral corneal thinning [w:] Scientific Reports volume 15, Article number: 22769 (2025)
Cansu Yuksel Elgin, Ceyhun Elgin, In their eyes: parental experiences navigating pediatric glaucoma diagnosis, treatment, and care in Turkey — a qualitative study [w:] BMC Pediatrics 02 June 2025, Volume 25, article number 444
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Optometria oraz wielu kursów branżowych. Specjalizuje się w badaniu refrakcji wzroku oraz kontaktologii, czyli dobieraniu soczewek kontaktowych miękkich. Od ponad 10 lat pracuje w branży związanej z korekcją wzroku jako optometrysta pracujący w gabinecie. Pomaga pacjentom przeprowadzając badania wad refrakcji, dobierając okulary oraz soczewki kontaktowe.
