Anizokoria – czym jest?
Data publikacji: 2026-08-04
Anizokoria, czyli nierówność źrenic, to symptom, który może świadczyć o kilku nieprawidłowościach. Jeśli zauważasz u siebie lub kogoś bliskiego, że w jednym oku otwór źreniczny jest większy, a w drugim mniejszy - nie lekceważ tego. Czasem jest to skutek uboczny leków, a czasem sygnał poważnych problemów zdrowotnych. Z tego artykułu dowiesz się na czym polega mechanizm działania źrenic i co może oznaczać ich niesymetryczność.
Co to jest anizokoria?
- Anizokoria – co to?
- Anizokoria czyli nierówność źrenic
- Anizokoria - przyczyny i rodzaje
- Anizokoria – objawy towarzyszące
- Anizokoria – leczenie
Anizokoria – co to?
Źrenice są naturalnym otworem w tęczówce oka i pełnią istotną funkcję. Powiększanie się ich i zwężanie jest odruchem bezwarunkowym, co oznacza, że człowiek nie ma na to wpływu, nie może tego odruchu kontrolować. Otwory źreniczne regulują ilość wpadającego do oka światła. Przy silnym nasłonecznieniu lub intensywnym świetle sztucznym, otwory źreniczne zwężają się. Jest to mechanizm dostosowywania funkcji wzroku do panujących warunków. Dzięki temu możliwe jest wyraźne widzenie w różnych sytuacjach.
Na przykład gdy wyjdziemy z jasnego pomieszczenia na zewnątrz, po zmroku, nasze źrenice zaczną się powiększać. I choć w pierwszej chwili nic nie widzieliśmy, to stopniowo zyskujemy znacznie lepsze widzenie, bo do siatkówki dociera więcej światła.
Oko musi również chronić się przed nadmiarem światła, tak jak choćby latem, w pełnym nasłonecznieniu. Wówczas źrenica zwęża się. Jest to mechanizm samoregulacji.
Oprócz reakcji na światło - wygląd źrenic jest informacją o naszych emocjach i stanie zdrowia.
Anizokoria czyli nierówność źrenic
U zdrowych osób źrenice reagują tak samo, więc w obojgu oczach powinny być tej samej wielkości. Prawa i lewa źrenica powinny:
- mieć tę samą wielkość
- reagować na światło w ten sam sposób
- mieć kształt okrągły
Jeśli dzieje się inaczej, to prawdopodobnie mamy do czynienia z jakimś zaburzeniem źrenicznym. W takiej sytuacji konieczna jest wizyta u okulisty lub optometrysty ponieważ przyczyny anizokorii bywają bardzo różne, w tym także neurologiczne.
Niesymetryczność otworów w tęczówce samo w sobie nie stanowi choroby, ale jest ważnym symptomem. Lekarz może to łatwo sprawdzić kierując strumień światła latarki do oczu i obserwując reakcje. Takie działanie powinno wywołać odruch bezpośredni - zwężanie źrenicy oka, w które świecimy, oraz pośredni - rozszerzenie źrenicy drugiego, nieoświetlonego oka. Gdy odruch jest nieprawidłowy, mamy do czynienia z upośledzeniem reakcji przywspółczulnej.
Anizokoria - przyczyny i rodzaje
Anizokorię dzieli się ze względu na przyczynę zjawiska. Istnieją cztery główne rodzaje nierówności źrenic:
Anizokoria fizjologiczna (prosta)
Jest to najczęściej występujący rodzaj anizokorii, który dotyka około 20% populacji na świecie. Przebiega ona łagodnie i jest nieszkodliwa. Fizjologiczna anizokoria to różnica w wielkości źrenic nie przekraczająca 1mm. Dodatkowo reakcje źrenic na światło oraz zmianę odległości patrzenia (patrząc w dal źrenica rozszerza się, na bliż – zwęża) są prawidłowe.
Stopień anizokorii jest zazwyczaj ten sam w świetle i w ciemności. Dokładna przyczyna występowania anizokorii prostej nie jest znana. Stan ten może być stały lub czasowy. Często ustępuje samoistnie i nie ma wpływu na funkcjonowanie człowieka.
Anizokoria patologiczna
Anizokoria patologiczna to nierówność źrenic spowodowana chorobą lub stanem zapalnym. Najczęstszymi chorobami powodującymi anizokorię są:
- porażenie nerwu okoruchowego (III nerwu czaszkowego)
- zapalenie tęczówki
- urazy
- uszkodzenie pnia współczulnego
- zespół Hornera
- zespół Adiego
- niektóre guzy
- rozwarstwienie tętnicy szyjnej
Wymienione schorzenia mogą mieć bezpośredni związek z tętniakiem tętnicy łączącej tylnej, lub udarem. Wówczas współwystępuje też opadanie powieki, zez i podwójne widzenie. Nagła anizokoria wraz z silnym bólem głowy to poważny, niebezpieczny stan, który może świadczyć o pęknięciu tętniaka.
Anizokoria mechaniczna
Nierówność źrenic, określana jako anizokoria mechaniczna, powstaje na skutek urazów oka, uszkodzeń tęczówki lub jej struktur. Takie przypadki są spotykane w sytuacji różnych wypadków lub w powikłaniach przy zabiegach chirurgicznych. Przyczyną bywa jaskra z zamkniętym kątem przesączania czy stany zapalne błony naczyniowej. Anizokoria mechaniczna bywa też skutkiem wrodzonych wad tęczówki, takich jak:
- aniridia – częściowy lub całkowity brak tęczówki oka,
- coloboma – rozszczep tęczówki,
- wrodzona ektopowa źrenica – przemieszczenie źrenicy
Anizokoria farmakologiczna
Anizokoria farmakologiczna to stan, który jest skutkiem ubocznym niektórych leków. Efekt taki wywołują np. produkty ze skopolaminą stosowane w leczeniu choroby lokomocyjnej, krople do nosa na katar czy używana podczas badania okulistycznego atropina. Prostaglandyny i opioidy mogą natomiast prowadzić do zwężenia źrenic.
Porównaj to z objawami miozy
Anizokoria – objawy towarzyszące
Anizokoria może przebiegać bez objawów towarzyszących. Często jednak zmiany w wielkości źrenic wpływają na widzenie. U osoby doznających anizokorii mogą się również pojawić:
- światłowstręt
- bóle głowy
- ból oka
- ptoza (opadanie powieki)
- podwójne widzenie
- zaburzenia akomodacji
- drętwienie i osłabienie
- utrata wzroku
Jeśli zauważysz u siebie powyższe objawy, skontaktuj się ze specjalistą. Będą wymagać one dalszej oceny, by wykluczyć stany zagrażające życiu, takie jak guz wewnątrzczaszkowy, tętniak czy rozwarstwienie tętnicy szyjnej.
Anizokoria – leczenie
Leczenie anizokorii nigdy nie polega na bezpośredniej próbie wyrównania wielkości źrenic, lecz na zdiagnozowaniu i wyeliminowaniu jej pierwotnej przyczyny, ponieważ asymetria jest jedynie objawem.
W sytuacjach, gdy anizokoria wywołana jest przez przypadkowy kontakt z substancją chemiczną lub lekiem, objawy zazwyczaj ustępują samoistnie po odstawieniu czynnika. Jeśli jednak u jej podstaw zjawiska leży schorzenie neurologiczne, okulistyczne czy ogólnoustrojowe, to terapia skupia się na leczeniu choroby podstawowej.
Fizjologiczną anizokorię traktuje się natomiast jako cechę, która nie wymaga żadnego leczenia.
Źródła:
J. Gross, C. McClelland, M. Lee, An approach to anisocoria [w:] Current Opinion in Ophthalmology Nov;27(6)
W. Payne, K. Blair, M. Barrett, Anisocoria [w:] National Library of Medicine 2026 Jan
R. Heath Jeffery, B. Young, P. Swann, C. Lueck, Unequal pupils: Understanding the eye's aperture [w:] Australian Journal of General Practice
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Optometria oraz wielu kursów branżowych. Specjalizuje się w badaniu refrakcji wzroku oraz kontaktologii, czyli dobieraniu soczewek kontaktowych miękkich. Od ponad 10 lat pracuje w branży związanej z korekcją wzroku jako optometrysta pracujący w gabinecie. Pomaga pacjentom przeprowadzając badania wad refrakcji, dobierając okulary oraz soczewki kontaktowe.
