Naczyniówka - funkcje i schorzenia
Data publikacji: 2026-09-02
Naczyniówka to struktura gałki ocznej, która odgrywa bardzo ważną rolę dla prawidłowego działania wzroku. Sprawdź za co odpowiada i jakie zaburzenia mogą dotyczyć naczyniówki oka.
Naczyniówka oka - ważne informacje
- Naczyniówka - struktura oka
- Jakie funkcje pełni naczyniówka?
- Naczyniówka - zaburzenia, choroby i ich leczenie
- Jak zapobiegać chorobom naczyniówki?
- Zapalenie naczyniówki - przyczyny
- Objawy stanów zapalnych naczyniówki
- Metody diagnozowania naczyniówki
Naczyniówka - struktura oka
Naczyniówka (łac. choroidea) to tylna, największa część błony naczyniowej oka. Jest ona silnie unaczynioną warstwą, która wyścieła wnętrze gałek ocznych i pełni kluczową rolę w prawidłowym widzeniu.
Naczyniówka jest położona między zewnętrzną twardówką a wewnętrzną siatkówką. Rozciąga się od nerwu wzrokowego z tyłu aż do ciała rzęskowego z przodu.
Najważniejszym elementem jest bardzo gęsta sieć naczyń krwionośnych naczyniówki. Jest ona bezpośrednio związana z zewnętrzną częścią siatkówki, w tym z nabłonkiem barwnikowym siatkówki (RPE) i fotoreceptorami.
Jakie funkcje pełni naczyniówka?
Najważniejszymi funkcjami naczyniówki są:
- Odżywianie siatkówki - naczyniówka dostarcza tlen i substancje odżywcze do warstw siatkówki, w tym do pręcików i czopków, czyli fotoreceptorów. Dobra kondycja komórek światłoczułych zapewnia wyraźne widzenie i zapobiega zwyrodnieniom.
- Termoregulacja - siatkówka jest tkanką o bardzo wysokim metabolizmie. Fotoreceptory i nabłonek barwnikowy zużywają dużo tlenu i energii, a procesy metaboliczne prowadzą do powstawania ciepła. Szczególnie duże znaczenie ma metabolizm fotoreceptorów, które nieustannie odnawiają swoje segmenty zewnętrzne i utrzymują aktywność metaboliczną nawet w ciemności. Krew przepływająca przez naczyniówkę działa jak układ chłodzenia - odbiera ciepło z tkanek oka. Następnie ciepło jest transportowane wraz z krwią poza gałkę oczną.
- Pochłanianie światła - naczyniówka zawiera dużą ilość melaniny, znajdującej się przede wszystkim w melanocytach naczyniówki i w sąsiadującym z nią nabłonku barwnikowym siatkówki. Melanina pochłania znaczną część światła, które przechodzi przez siatkówkę lub zostaje przez nią rozproszone. Naczyniówka działa więc jak ciemne tło dla siatkówki. Dlaczego taki mechanizm jest potrzebny? Światło docierające do oka powinno zostać zaabsorbowane przez pręciki i czopki. Po jego przejściu przez fotoreceptory część promieniowania może jednak zostać rozproszona lub przejść dalej, w kierunku naczyniówki. Gdyby tylna ściana oka była jasna i odbijała światło, promieniowanie mogłoby zostać odbite z powrotem przez siatkówkę. To zaś spowodowałoby dodatkowe rozpraszanie światła i pogarszało tym samym jakość obrazu.
- Utrzymanie prawidłowego ciśnienia w oku - funkcją naczyniówki jest także regulacja przepływu krwi i ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Naczyniówka - zaburzenia, choroby i ich leczenie
Choroby naczyniówki stanowią dość szeroki zakres i mogą mieć podłoże:
- zapalne
- naczyniowe
- zwyrodnieniowe
- infekcyjne
- nowotworowe
- związane z zaburzeniami przepływu krwi
Część z nich dotyczy przede wszystkim naczyniówki, a część obejmuje jednocześnie siatkówkę. Mogą się też rozwinąć zmiany zwyrodnieniowe oraz nowotwory.
- Zapalenie naczyniówki - objawia się poprzez błyski, mroczki, męty w polu widzenia, pogorszenie ostrości.
- Czerniak naczyniówki - często bezobjawowy na początku, z czasem powstają ubytki w polu widzenia, odklejenie siatkówki.
- Neowaskularyzacja - powoduje zniekształcenia prostych linii, niewyraźne widzenie.
- Dystrofie i zaniki naczyniówki - postępujące zwężenie pola widzenia, ślepota zmierzchowa (nazywana także kurzą ślepotą).
Jak zapobiegać chorobom naczyniówki?
Zapobieganie chorobom naczyniówki jest zbieżne z ogólną dbałością o zdrowie oczu. Należy więc tu wymienić:
- Regularne badania okulistyczne - kluczowe jest rutynowe badanie dna oka, które pozwala wykryć bezobjawowe zmiany we wczesnym stadium.
- Ochrona przed UV - noszenie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV chroni komórki barwnikowe naczyniówki przed uszkodzeniami fotochemicznymi. Osoby, które noszą soczewki kontaktowe mogą także niezależnie od okularów, nosić soczewki z filtrem UV.
- Rzucenie palenia - dym tytoniowy drastycznie zwiększa ryzyko uszkodzenia naczyń krwionośnych oka i rozwoju zwyrodnień. Oprócz tego jest czynnikiem powodującym suchość oczu i pogarszającym odżywienie tkanek.
- Kontrola chorób ogólnoustrojowych - w kontekście naczyniówki znaczenie ma leczenie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy i chorób autoimmunologicznych bezpośrednio chroni naczynia krwionośne oka.
Zapalenie naczyniówki - przyczyny
Przyczyny zapalenia naczyniówki można podzielić na trzy główne grupy:
- Infekcyjne zapalenie naczyniówki - wywołane przez grzyby, bakterie, wirusy lub pasożyty. W ostatnim przypadku najczęstszą postacią infekcji jest toksoplazmoza.
- Autoimmunologiczne i układowe - jako konsekwencja sarokidozy, choroby Behceta, tocznia rumieniowatego, zespołu Vogta-Koyanagiego-Harady.
- Idiopatyczne - to przypadki, w których zapalenie występuje bez wyraźnej przyczyny układowej lub infekcyjnej.
Objawy stanów zapalnych naczyniówki
W przeciwieństwie do zapalenia tęczówki, naczyniówka rzadko powoduje ból oka czy widoczne zaczerwienienie. Choroba rozwija się więc podstępnie. Dopiero po pewnym czasie występują:
- Mroczki i męty - ciemne plamki w polu widzenia są skutkiem przedostawania się komórek zapalnych do ciała szklistego.
- Pogorszenie ostrości wzroku - obniżenie jakości widzenia pojawia się, gdy ognisko zapalne znajduje się w plamce żółtej lub blisko niej.
- Metamorfopsje - zniekształcenie widzenia kształtów i linii prostych.
- Ubytek w polu widzenia - ciemna plama spowodowana uszkodzeniami komórek siatkówki przez ognisko zapalne.
- Fotopsje - błyski i krótkotrwałe wrażenia świetlne powstające na skutek podrażnienia siatkówki.
Metody diagnozowania naczyniówki
Diagnostyka naczyniówki wymaga szczegółowych badań okulistycznych oraz często diagnostyki ogólnoustrojowej. Okuliści wykorzystują w tym celu:
- oftalmoskopię
- OCT (Optyczna Koherencyjna Tomografia)
- angiografię fluoresceinową
Jeśli zachodzą uzasadnione podejrzenia - lekarz może skierować pacjenta na badania laboratoryjne krwi. Dzięki temu można zdiagnozować m.in. toksoplazmozę, boreliozę i uzyskać wskaźniki stanu zapalnego (OB, CRP).
Źródła:
W. Zhang, A. Kaser-Eichberger, W. Fan, C. Platzl, F.Schrödl 2, L. Heindl, The structure and function of the human choroid [w:] Annals of Anatomy 2024 Jun:254
D. Nickla, J. Wallman, The multifunctional choroid [w:] Progress in Retinal and Eye Research 2010 Mar;29(2)
L. Ostrin, E. Harb, D. Nickla, S. Read, D. Alonso-Caneiro, F. Schroedl, A. Kaser-Eichberger, X. Zhou, C. Wildsoet, IMI—The Dynamic Choroid: New Insights, Challenges, and Potential Significance for Human Myopia [w:] Investigative Ophthalmology & Visual Science 2023 May 1;64(6)
J. Kur, E Newman, T. Chan-Ling, Cellular and physiological mechanisms underlying blood flow regulation in the retina and choroid in health and disease [w:] Progress in Retinal and Eye Research 2012 Sep;31(5)
Absolwentka Politechniki Wrocławskiej na kierunku Optometria oraz wielu kursów branżowych. Specjalizuje się w badaniu refrakcji wzroku oraz kontaktologii, czyli dobieraniu soczewek kontaktowych miękkich. Od ponad 10 lat pracuje w branży związanej z korekcją wzroku jako optometrysta pracujący w gabinecie. Pomaga pacjentom przeprowadzając badania wad refrakcji, dobierając okulary oraz soczewki kontaktowe.
